Pałeczka okrężnicy (E. coli) – sprzymierzeniec w jelitach, wróg
w układzie moczowym
Bakteria okrężnicy, znana powszechnie pod łacińską nazwą Escherichia coli (w skrócie E. coli), to jeden z najlepiej poznanych drobnoustrojów na świecie. Dla wielu pacjentów jej nazwa kojarzy się jednoznacznie negatywnie – z zatruciami pokarmowymi i skażeniem wody. Rzeczywistość jest jednak bardziej złożona.
Bakteria ta jest naturalnym i niezbędnym mieszkańcem jelita grubego człowieka oraz zwierząt stałocieplnych. W warunkach fizjologicznych pełni pożyteczne funkcje, jednak gdy wydostanie się poza swój naturalny rezerwuar lub gdy do organizmu trafi jej chorobotwórczy szczep, staje się poważnym zagrożeniem dla zdrowia. Poniższy artykuł wyjaśnia dwoistą naturę tej bakterii, objawy zakażenia oraz metody diagnostyki i leczenia.
Dwa oblicza pałeczki okrężnicy (Escherichia coli)
W medycynie kluczowe jest rozróżnienie pomiędzy szczepami komensalnymi (dobrymi) a patogennymi (chorobotwórczymi).
1. Pożyteczny domownik (Flora fizjologiczna)
Większość szczepów E. coli bytujących w naszych jelitach jest nieszkodliwa. Odgrywają one kluczową rolę w funkcjonowaniu organizmu:
-
Produkcja witamin: Uczestniczą w rozkładzie pokarmu i produkcji witamin z grupy B oraz witaminy K (niezbędnej do krzepnięcia krwi).
-
Ochrona: Stanowią konkurencję dla groźnych patogenów, uniemożliwiając im namnażanie się w przewodzie pokarmowym.
2. Groźny agresor (Szczepy patogenne)
Problem pojawia się w dwóch sytuacjach: gdy „zwykła” bakteria z jelit przedostanie się do jałowych narządów (np. pęcherza moczowego) lub gdy spożyjemy szczep, który produkuje toksyny.
-
Zakażenia układu moczowego (ZUM): To najczęstsza postać infekcji wywoływanej przez E. coli. Bakteria ta odpowiada za 70-90% przypadków niepowikłanego zapalenia pęcherza moczowego. Ze względu na budowę anatomiczną (krótsza cewka moczowa) problem ten znacznie częściej dotyka kobiet.
-
Zakażenia przewodu pokarmowego: Wywołują je specyficzne szczepy, np. enterotoksyczne (ETEC) odpowiedzialne za tzw. „biegunkę podróżnych”, czy niezwykle groźne szczepy enterokrwotoczne (EHEC/STEC), wytwarzające toksynę Shiga.
-
Zakażenia ogólnoustrojowe: U noworodków (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych) oraz u pacjentów osłabionych (sepsa, zapalenie płuc), bakteria ta może stanowić bezpośrednie zagrożenie życia.
Najczęstsze objawy zakażenia bakterią E. Coli (pałeczka okrężnicy objawy)
Symptomy zależą od miejsca, w którym toczy się infekcja oraz rodzaju szczepu bakterii.
Infekcja układu moczowego:
-
Silne i częste parcie na mocz.
-
Pieczenie i ból podczas oddawania moczu (dysuria).
-
Mętny mocz, czasem o nieprzyjemnym zapachu lub z domieszką krwi.
-
Ból w podbrzuszu (pęcherz) lub okolicy lędźwiowej (nerki).
Infekcja przewodu pokarmowego (zatrucie):
-
Wodnista lub krwista biegunka.
-
Bolesne skurcze brzucha.
-
Nudności i wymioty.
-
Gorączka (zazwyczaj umiarkowana).
Uwaga: W przypadku zakażenia szczepem wytwarzającym toksynę Shiga może dojść do groźnego powikłania – zespołu hemolityczno-mocznicowego (HUS), który prowadzi do niewydolności nerek.
Kiedy należy udać się do lekarza? (objawy zakażenia E. coli)
Zakażenia E. coli nie wolno bagatelizować. Konsultacja lekarska jest konieczna, gdy:
-
Występuje biegunka z domieszką krwi.
-
Biegunka jest bardzo intensywna i trwa dłużej niż 3 dni (u dzieci 24h).
-
Pojawiają się objawy odwodnienia (suchość w ustach, zmniejszona ilość moczu, zawroty głowy).
-
Występuje wysoka gorączka powyżej 38°C.
-
Objawy dyzuryczne (pieczenie, ból) są silne lub towarzyszy im ból pleców (sugerujący zajęcie nerek).
Diagnostyka i leczenie E. Coli (pałeczki okrężnicy)
Skuteczne leczenie wymaga potwierdzenia obecności bakterii i określenia jej wrażliwości na leki.
-
Badania mikrobiologiczne: Podstawą jest posiew moczu (w przypadku ZUM) lub posiew kału (w przypadku biegunek). Badanie to pozwala wyhodować bakterię i wykonać antybiogram, co jest kluczowe ze względu na rosnącą odporność E. coli na antybiotyki (szczepy ESBL).
-
Biorezonans: Metoda stosowana w gabinetach medycyny naturalnej do oceny obciążeń organizmu patogenami jelitowymi.
Leczenie:
-
Nawadnianie: W przypadku zatruć pokarmowych kluczowe jest uzupełnianie płynów i elektrolitów, aby zapobiec odwodnieniu. Często stosuje się probiotyki.
-
Antybiotykoterapia: Jest standardem w leczeniu zakażeń układu moczowego. W przypadku biegunek antybiotyki stosuje się ostrożnie i tylko w ciężkich przypadkach, ponieważ przy zakażeniach szczepami krwotocznymi (EHEC) mogą one nasilić uwalnianie toksyn i pogorszyć stan nerek.¹
Jak zapobiegać zakażeniom E. coli?
Profilaktyka zakażeń pałeczką okrężnicy opiera się na higienie osobistej i bezpieczeństwie żywności:
-
Higiena toalety: Kobiety powinny pamiętać o podcieraniu się w kierunku od przodu do tyłu, aby nie przenosić bakterii z odbytu w okolice cewki moczowej.
-
Mycie rąk: Zawsze po skorzystaniu z toalety, zmianie pieluchy i przed przygotowywaniem posiłków.
-
Obróbka termiczna: Dokładne smażenie i gotowanie mięsa (zwłaszcza mielonego wołowego) zabija bakterie. Unikaj spożywania surowego mleka i niepasteryzowanych przetworów.
-
Mycie warzyw: Dokładne mycie surowych owoców i warzyw pod bieżącą wodą.
-
Woda: Podczas podróży do krajów o niższym standardzie sanitarnym pij tylko wodę butelkowaną.
Bakterie - pałeczka okrężnicy
Escherichia coli jest bakterią i stanowi nieodłączny element naszego ekosystemu jelitowego, który jednak wymaga "trzymania w ryzach". Świadomość dróg zakażenia oraz wczesne rozpoznanie objawów zapalenia pęcherza czy zatrucia pokarmowego pozwala na szybkie wdrożenie leczenia i uniknięcie groźnych powikłań. Pamiętaj, że w przypadku infekcji bakteryjnych domowe metody są wsparciem, ale nie zastąpią profesjonalnej diagnostyki.
Bibliografia:
-
Hryniewicz W., Holecki M. (red.), Rekomendacje diagnostyki, terapii i profilaktyki zakażeń układu moczowego u dorosłych, Narodowy Program Ochrony Antybiotyków, Warszawa 2015. Dostęp online: http://antybiotyki.edu.pl/wp-content/uploads/Rekomendacje/Rekomendacje-ZUM-2015.pdf
-
Szczeklik A., Gajewski P., Interna Szczeklika 2023/2024. Podręcznik chorób wewnętrznych, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023.
-
Murray P.R., Rosenthal K.S., Pfaller M.A., Mikrobiologia lekarska, wyd. Edra Urban & Partner, Wrocław 2018.
-
World Health Organization (WHO), E. coli fact sheet, Dostęp online: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/e-coli